Πρόσφατα το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ), έγινε αποδέκτης ευγενικής δωρεάς ποσού 4.000.000$ εκ μέρους της κ. Διγενοπούλου – Ζαφειροπούλου για την αγορά ενός συστήματος Ρομποτικής Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής και Στερεοτακτικής Ακτινοθεραπείας CyberKnife M6 του οίκου Accuray Inc (Η.Π.Α.) για Όγκους Κεντρικού Νευρικού Συστήματος (ΚΝΣ). Η Σύγκλητος του ΕΚΠΑ αποδεχόμενη τη δωρεά, αποφάσισε την εγκατάσταση του ως άνω συστήματος στη Μονάδα Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας του Α’ Εργαστηρίου Ακτινολογίας, στο Αρεταίειο Νοσοκομείο.
Tο CyberKnife αναγνωρίζεται διεθνώς ως ένα από τα κορυφαία συστήματα διεξαγωγής στερεοτακτικής ακτινοχειρουργικής και ακτινοθεραπείας και σύμφωνα με την διεθνή βιβλιογραφία, είναι το μοναδικό ρομποτικό σύστημα ακτινοχειρουργικής που βρίσκεται σε κλινική χρήση (AAPM – American Association of Physicists in Medicine, report TG 135). Αποτελεί δε μια αναίμακτη εναλλακτική της χειρουργικής προσέγγισης σε περιπτώσεις καρκινικών και μη καρκινικών όγκων σε διάφορες περιοχές του σώματος. Επινοήθηκε και σχεδιάστηκε από τον Αμερικανό νευροχειρουργό John Adler στο Stanford University. Η χρήση του όρου «ρομποτική» στην περιγραφή «ρομποτική στερεοτακτική ακτινοχειρουργική» αναφέρεται σε ένα αυτόνομο σύστημα ρομποτικού βραχίονα, που έχει την ικανότητα να αναγνωρίζει και να «αισθάνεται» το περιβάλλον μέσα στο οποίο κινείται, να το αξιολογεί και να λαμβάνει ανεξάρτητη δράση βασισμένη στα αποτελέσματα της δικής του ανάλυσης (Artificial Intelligence).
Έχει τεράστια ευελιξία λόγω του ρομποτικού βραχίονα στον οποίο είναι προσαρτημένος ο γραμμικός επιταχυντής 6MV, 1000MU/min. Ακτινοβολεί τον όγκο με λεπτές δέσμες ακτινοβολίας από χιλιάδες θέσεις (>1600 μοναδικές θέσεις, χιλιάδες γωνίες) μη συνεπίπεδες, μη ισοκεντρικές– και επιτυγχάνει εξαιρετικά σύμμορφη κατανομή, με πολύ υψηλή βαθμίδα δόσης, στοχευμένα, προστατεύοντας καλύτερα με αυτόν τον τρόπο τους προσκείμενους υγιείς ιστούς.
Εκτελεί απεικονιστικά καθοδηγούμενη ακτινοθεραπεία (Image Guided RadioTherapy – IGRT) καθώς το απεικονιστικό σύστημά του έχει τη δυνατότητα να «παρακολουθεί» (tracking) τον όγκο – στόχο σε όλη την διάρκεια της θεραπείας. Συνεργάζεται με ηλεκτρονικούς υπολογιστές, οι οποίοι επεξεργάζονται ταχύτατα τις συνεχείς στερεοσκοπικές απεικονίσεις ακτίνων Χ και στη συνέχεια χρησιμοποιούν αυτές τις πληροφορίες για να καθοδηγούν συνεχώς την στόχευση της δέσμης του γραμμικού επιταχυντή στις αλλαγές της κίνησης του όγκου ή του ασθενούς, χωρίς διακοπή της θεραπείας και χωρίς μετακίνηση του ασθενούς.
Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, το σύστημα έχει συνολική κλινική ακρίβεια < 0.95mm για σταθερούς και κινούμενους στόχους, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα πιθανά εμπλεκόμενα σφάλματα, ξεκινώντας από την αρχική αξονική τομογραφία για τον σχεδιασμό, τον υπολογισμό της κατανομής της δόσης, την τοποθέτηση του ασθενούς, την απεικονιστική καθοδήγηση κλπ.
Έχει τη δυνατότητα να αντιμετωπίσει όγκους του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος (ΚΝΣ), δηλαδή όγκους εγκεφάλου και σπονδυλικής στήλης, κακοήθεις και καλοήθεις, για τους οποίους απαιτείται εξαιρετική ακρίβεια στην στόχευση και την ακτινοβόληση καθώς συνήθως βρίσκονται σε επαφή με κρίσιμες περιοχές οι οποίες χρειάζεται να προστατευθούν από την ακτινοβολία.
Η αναβάθμιση του CyberKnife M6 η οποία πραγματοποιήθηκε με ίδιους πόρους του ΕΚΠΑ προσδίδει στο σύστημα την μοναδική δυνατότητα παρακολούθησης (tracking) του στόχου σε όλη την διάρκεια της θεραπείας και για περιοχές του σώματος εκτός ΚΝΣ. Έτσι καθίστανται δυνατές οι στερεοτακτικές θεραπείες για κινούμενους όγκους σε ήπαρ, πάγκρεας, νεφρούς κλπ. Ειδικότερα:
- Για τον πνεύμονα και όγκους που συσχετίζονται με την αναπνοή, η ανίχνευση της κίνησης του όγκου είναι μόνο ένα μέρος της διαδικασίας που απαιτείται για θεραπείες ακριβείας. Με το Synchrony Respiratory Tracking System που διαθέτει το CyberKnife M6, ο γραμμικός επιταχυντής συγχρονίζεται με τον όγκο και κινείται μαζί του σε πραγματικό χρόνο. Η δυνατότητα αυτή είναι μοναδική στα συστήματα στερεοτακτικής ακτινοθεραπείας.
- Με το Xsight Lung και το Lung Optimized Treatment (LOT) δίνεται η δυνατότητα θεραπειών στον πνεύμονα χωρίς εμφύτευση ακτινοσκιερών δεικτών (fiducials), ανεξαρτήτως της θέσης του όγκου.
- Για τον προστάτη, που κινείται τυχαία και απρόβλεπτα, το σύστημα InTempo, ανάλογα με την κινητικότητα του αδένα, προσαρμόζει αυτόματα (ή και κατ’ επιλογήν) την συχνότητα της απεικονιστικής καθοδήγησης, ακόμα και ανά 5 δευτερόλεπτα. Οι κατανομές δόσης που επιτυγχάνονται είναι απευθείας συγκρίσιμες με αυτές της Υψηλού Ρυθμού Δόσης (High Dose Rate – HDR) βραχυθεραπείας η οποία είναι μία από τις θεραπείες εκλογής για τον χαμηλού κινδύνου καρκίνου του προστάτη (low risk prostate Ca). Tα δε κλινικά αποτελέσματα (>8ετίας) όσον αφορά στην επιβίωση και στο ελεύθερο νόσου χρονικό διάστημα είναι συγκρίσιμα με αυτά της HDR βραχυθεραπείας.
- Σύμφωνα με την διεθνή βιβλιογραφία ακόμη και η «ακινητοποιημένη» σπονδυλική στήλη στην πραγματικότητα κατά τη διάρκεια της θεραπείας κινείται. Για την σπονδυλική στήλη το CyberKnife, διαθέτει το σύστημα tracking XSight Spine και το XSight Spine Prone που επιτρέπει παρακολούθηση της οστικής δομής χωρίς να χρειάζονται fiducials για θεραπείες σε πρηνή και ύπτια θέση. Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται ακρίβεια στις θεραπείες όγκων σπονδυλικής στήλης της τάξης του 0.5mm.
- Η διαμόρφωση της κατανομής της δόσης ακτινοβολίας επιτυγχάνεται είτε με την χρήση 12 κατευθυντήρων σταθερής διαμέτρου (fixed collimators) διαστάσεων από 5mm έως 60mm είτε με την χρήση του πολύφυλλου κατευθυντήρα InCise2 Multi Leaf Collimator (MLC), ειδικά κατασκευασμένου για εφαρμογές ακτινοχειρουργικής, με πάχος φύλλου 3.85mm και μέγιστο πεδίο ακτινοβολίας 100mm × 115mm. Με τον InCise2 MLC επιτυγχάνονται χρόνοι θεραπείας της τάξης των 15 λεπτών.
- Η χρήση του InCise2 MLC είναι ιδιαίτερα χρήσιμη κυρίως για μεγαλύτερους όγκους καθώς αυξάνεται ο αριθμός των κλινικών περιπτώσεων που μπορούν αν αντιμετωπιστούν με το CyberKnife.
Το σύστημα CyberKnife M6 είναι το πρώτο σύστημα CyberKnife που εγκαθίσταται σε δημόσιο νοσοκομείο και το δεύτερο στον Ελλαδικό χώρο. Η λειτουργία του στο Α’ Εργαστήριο Ακτινολογίας ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2020.
